16

രാ​ജ​സ്ഥാ​നി​ലെ ഹാ​ഢോ​തി മേ​ഖ​ല​യി​ല്‍ സ്ഥി​തി​ചെ​യ്യു​ന്ന, ച​രി​ത്ര​വും പാ​ര​മ്പ​ര്യ​വും തു​ടി​ക്കു​ന്ന ഒ​രു മ​നോ​ഹ​ര ന​ഗ​ര​മാ​ണ് ബു​ന്ദി . വ​ലി​യ കോ​ട്ട​ക​ളും കൊ​ട്ടാ​ര​ങ്ങ​ളും മ​നോ​ഹ​ര​മാ​യ പ​ടി​ക്കി​ണ​റു​ക​ളും​കൊ​ണ്ട് സ​മ്പ​ന്ന​മാ​യ ഈ ​ന​ഗ​ര​ത്തി​ന് ര​ജ​പു​ത്ര ച​രി​ത്ര​ത്തി​ല്‍ വ​ള​രെ പ്ര​ധാ​ന​പ്പെ​ട്ട സ്ഥാ​ന​മാ​ണു​ള്ള​ത്.

പു​രാ​ത​ന​കാ​ല​ത്ത് ഈ ​പ്ര​ദേ​ശം വി​വി​ധ ഗോ​ത്ര​വി​ഭാ​ഗ​ങ്ങ​ളു​ടെ നി​യ​ന്ത്ര​ണ​ത്തി​ലാ​യി​രു​ന്നു. ബു​ന്ദാ എ​ന്നു പേ​രു​ള്ള ഒ​രു മീ​നാ (മീ​ണ) ഗോ​ത്ര​ത്ത​ല​വ​നി​ല്‍ നി​ന്നാ​ണ് "ബു​ന്ദി' എ​ന്ന പേ​ര് ന​ഗ​ര​ത്തി​ന് ല​ഭി​ച്ച​തെ​ന്നാ​ണ് ച​രി​ത്രം. പി​ന്നീ​ട് പ​തി​നാ​ലാം നൂ​റ്റാ​ണ്ടി​ല്‍ ചൗ​ഹാ​ന്‍ ര​ജ​പു​ത്ര​രു​ടെ ഒ​രു ശാ​ഖ​യാ​യ ഹാ​ഢാ ചൗ​ഹാ​ന്‍​മാ​ര്‍ ഈ ​പ്ര​ദേ​ശം പി​ടി​ച്ച​ട​ക്കു​ക​യാ​യി​രു​ന്നു.

റാ​വു ദേ​വ ഹാ​ഢ​യാ​ണ് 1342ല്‍ ​മീ​നാ ഗോ​ത്ര​ക്കാ​രി​ല്‍​നി​ന്ന് ഈ ​പ്ര​ദേ​ശം പി​ടി​ച്ചെ​ടു​ത്ത് ബു​ന്ദി എ​ന്ന സ്വ​ത​ന്ത്ര രാ​ജ്യം സ്ഥാ​പി​ച്ച​ത്. അ​ന്നു​മു​ത​ല്‍ ഈ ​പ്ര​ദേ​ശം "ഹാ​ഢോ​തി' (ഹാ​ഢാ​ക​ളു​ടെ ദേ​ശം) എ​ന്ന പേ​രി​ല്‍ അ​റി​യ​പ്പെ​ടാ​ന്‍ തു​ട​ങ്ങി. ബു​ന്ദി​യാ​യി​രു​ന്നു ഈ ​രാ​ജ്യ​ത്തി​ന്‍റെ ആ​ദ്യ​ത്തെ ത​ല​സ്ഥാ​നം.

റാ​വു ദേ​വ​യു​ടെ ഭ​ര​ണ​കാ​ല​ത്തി​നു ശേ​ഷം​വ​ന്ന റാ​വു രാ​ജാ ബ​ര്‍ സിം​ഗ് 1354ല്‍ ​പ്ര​ശ​സ്ത​മാ​യ താ​രാ​ഗ​ഡ് കോ​ട്ട നി​ര്‍​മി​ച്ചു. ഒ​രു കു​ന്നി​ന്‍​മു​ക​ളി​ലാ​ണ് ഈ ​കോ​ട്ട. ന​ക്ഷ​ത്രാ​കൃ​തി​യി​ലു​ള്ള ഇ​തി​ന്‍റെ നി​ര്‍​മാ​ണ​ശൈ​ലി ഏ​റെ ആ​ക​ര്‍​ഷ​ക​മാ​ണ്. ശ​ത്രു​ക്ക​ള്‍​ക്ക് അ​ത്ര​പെ​ട്ടെ​ന്നു ത​ക​ര്‍​ക്കാ​ന്‍ ക​ഴി​യാ​ത്ത രീ​തി​യി​ലു​ള്ള മി​ക​ച്ച പ്ര​തി​രോ​ധ സം​വി​ധാ​ന​ങ്ങ​ള്‍ ഈ ​കോ​ട്ട​യ്ക്കു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നു.

തു​ട​ക്ക​ത്തി​ല്‍ മേ​വാ​റി​ലെ സി​സോ​ദി​യ രാ​ജാ​ക്ക​ന്മാ​രു​മാ​യി ബു​ന്ദി​ക്ക് പ​ല​വി​ധ ത​ര്‍​ക്ക​ങ്ങ​ളു​മു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നു. എ​ന്നാ​ല്‍ 1569ല്‍ ​അ​ക്ബ​റു​ടെ ഭ​ര​ണ​കാ​ല​ത്ത് ബു​ന്ദി രാ​ജാ​വാ​യി​രു​ന്ന റാ​വു സു​ര്‍​ജ​ന്‍ ഹാ​ഢാ മു​ഗ​ള്‍ ഭ​ര​ണാ​ധി​കാ​രം അം​ഗീ​ക​രി​ക്കു​ക​യും ര​ണ്‍​ഥം​ഭോ​ര്‍ കോ​ട്ട അ​ക്ബ​റി​ന് കൈ​മാ​റു​ക​യും ചെ​യ്തു.
ഇ​തി​നു​പ​ക​ര​മാ​യി ബു​ന്ദി രാ​ജാ​ക്ക​ന്മാ​ര്‍​ക്ക് മു​ഗ​ള്‍ ദ​ര്‍​ബാ​റി​ല്‍ ഉ​യ​ര്‍​ന്ന പ​ദ​വി​ക​ള്‍ ല​ഭി​ച്ചു. പി​ന്നീ​ട് ഷാ​ജ​ഹാ​ന്‍റെ ഭ​ര​ണ​കാ​ല​ത്ത് (1631ല്‍), ​ബു​ന്ദി വി​ഭ​ജി​ക്ക​പ്പെ​ടു​ക​യും അ​തി​ല്‍​നി​ന്നു കോ​ട്ട എ​ന്ന പു​തി​യൊ​രു രാ​ജ്യം രൂ​പ​പ്പെ​ടു​ക​യും ചെ​യ്തു. ആ ​പ്ര​ദേ​ശ​മാ​ണ് ഇ​ന്ന് രാ​ജ​സ്ഥാ​നി​ല്‍ കോ​ട്ട എ​ന്ന​റി​യ​പ്പെ​ടു​ന്ന​തും.

പ​ടി​ക്കി​ണ​റു​ക​ളു​ടെ ന​ഗ​രം കൂ​ടി​യാ​ണ് ബു​ന്ദി. ഈ ​കി​ണ​റു​ക​ള്‍ ലോ​ക​പ്ര​ശ​സ്ത​മാ​ണ്. കു​ടി​വെ​ള്ള ശേ​ഖ​ര​ണ​ത്തി​നും സ​മീ​പ​ത്ത് ആ​ളു​ക​ള്‍​ക്ക് ഒ​ത്തു​കൂ​ടാ​നു​മാ​യി നി​ര്‍​മി​ച്ച ഇ​ത്ത​രം അ​മ്പ​തി​ല​ധി​കം കി​ണ​റു​ക​ള്‍ ഇ​വി​ടെ​യു​ണ്ട്. ഇ​വ​യി​ല്‍ ഏ​റ്റ​വും പ്ര​ശ​സ്ത​മാ​യ​ത് 1699ല്‍ ​റാ​ണി ന​ഥാ​വ​തി നി​ര്‍​മി​ച്ച "റാ​ണി​ജി കി ​ബാ​വോ​രി' ആ​ണ്.

ഇ​തി​നു​പു​റ​മേ, "ബു​ന്ദി ശൈ​ലി' (Bundi School of Painting) എ​ന്ന​റി​യ​പ്പെ​ടു​ന്ന ചി​ത്ര​ക​ലാ​രീ​തി​യും ഇ​വി​ടെ വി​ക​സി​ച്ചു​വ​ന്നു. കൊ​ട്ടാ​ര​ച്ചു​വ​രു​ക​ളി​ലെ വേ​ട്ട​യാ​ട​ല്‍ ദൃ​ശ്യ​ങ്ങ​ളും കൃ​ഷ്ണ​ലീ​ല​ക​ളും സ​ന്ദ​ര്‍​ശ​ക​രെ ഏ​റെ ആ​ക​ര്‍​ഷി​ക്കു​ന്ന​താ​ണ്. വി​ഖ്യാ​ത എ​ഴു​ത്തു​കാ​ര​ന്‍ റു​ഡ്യാ​ര്‍​ഡ് കി​പ്ലിം​ഗ് ത​ന്‍റെ "കിം' ​എ​ന്ന പു​സ്ത​ക​ത്തി​ന്‍റെ പ്ര​ധാ​ന ഭാ​ഗ​ങ്ങ​ള്‍ എ​ഴു​തി​യ​ത് ബു​ന്ദി​യി​ലെ സു​ഖ് മ​ഹ​ലി​ല്‍ താ​മ​സി​ച്ചു​കൊ​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നു.

1818ല്‍ ​ബ്രി​ട്ടീ​ഷു​കാ​രു​മാ​യി സ​ന്ധി​യി​ലാ​യ​തോ​ടെ ബു​ന്ദി ഒ​രു ആ​ശ്രി​ത സം​സ്ഥാ​ന​മാ​യി ബ്രി​ട്ടീ​ഷ് ഭ​ര​ണ​ത്തി​നു കീ​ഴി​ലേ​ക്കു മാ​റി. ഇ​ന്ത്യ​യു​ടെ സ്വാ​ത​ന്ത്ര്യാ​ന​ന്ത​രം 1948 മാ​ര്‍​ച്ച് 25ന് ​ബു​ന്ദി ഇ​ന്ത്യ​ന്‍ യൂ​ണി​യ​നി​ല്‍ ല​യി​ക്കു​ക​യും പി​ന്നീ​ട് രാ​ജ​സ്ഥാ​ന്‍ സം​സ്ഥാ​ന​ത്തി​ന്‍റെ ഭാ​ഗ​മാ​വു​ക​യും ചെ​യ്തു. രാ​ജ​സ്ഥാ​നി​ലെ മ​റ്റ് വ​ലി​യ ന​ഗ​ര​ങ്ങ​ളെ​പ്പോ​ലെ വ​ലി​യ​തോ​തി​ല്‍ വാ​ണി​ജ്യ​വ​ല്‍​ക്ക​രി​ക്ക​പ്പെ​ടാ​ത്ത​തി​നാ​ല്‍, പ​ഴ​യ ര​ജ​പു​ത്ര സം​സ്‌​കാ​ര​ത്തി​ന്‍റെ യ​ഥാ​ര്‍​ഥ ഭം​ഗി ഇ​ന്നും ബു​ന്ദി​യി​ലെ തെ​രു​വു​ക​ളി​ല്‍ കാ​ണാം.